Rita Kohnstam | Maja Vervoort | Haslam | Bornstein |
| Parrott en Smith | Jan Verhulst | © |

Rita Kohnstam

De Nederlandse psychologe Rita Kohnstamm (1995) © wijdt een artikel aan het verschil tussen jaloezie (door haar overigens opgevat als een gevoel) en afgunst. 'Bij afgunst', zo schrijft zij, 'benijdt iemand een ander om iets wat hijzelf niet heeft of kan. Bij jaloezie gaat het erom dat men het gevoel heeft dat de liefde en genegenheid die een ander voor hem of haar voelt door een derde zal worden afgepakt.' Of korter gezegd: bij afgunst gaat het om ook willen hebben, bij jaloezie om alleen willen hebben (Kohnstamm, 1995).

Maja Vervoort

Een andere Nederlandse psychologe, Maja Vervoort, © nuanceerde het verschil tussen afgunst en jaloezie en kwam tot de conclusie dat afgunst 'een totaal van gedachten en gevoelens is die bij ons opkomen als onze eigen prestaties, eigendommen of persoonlijke kwaliteiten minder blijken te zijn dan die van een (belangrijke) ander. Hoofdkenmerk van jaloezie is volgens haar het gevoel dat een bestaande of gewenste relatie door een rivaal in gevaar wordt gebracht. Ook Vervoort merkt op dat afgunst zich kan afspelen tussen twee personen, terwijl jaloezie altijd een kwestie is van drie personen. Van belang is verder haar opmerking dat 'dat gevaar reëel kan zijn, potentieel, of alleen in de verbeelding kan bestaan'. Ze wijst er verder op dat afgunst en jaloezie tegelijkertijd en naast elkaar kunnen voorkomen: 'Een jaloerse minnaar vreest voor het verlies van de relatie, maar voelt ook afgunst op de eigenschappen van zijn rivaal.' Vervoort ziet jaloezie als een complex van emoties variërend van woede, angst en haat tot liefde, trots en zelfs plezier. Afgunst wordt door mensen over het algemeen in dezelfde termen beschreven, met dien verstande dat de emoties minder intens zijn (Vervoort, 1986).

Haslam en Bornstein

Haslam en Bornstein (1996) © onderzochten 291 proefpersonen op de mate waarin zij een onderscheid maakten tussen de 'emotionele' woorden 'afgunst' en 'jaloezie'. Zij wilden in hun onderzoek nagaan of beide emoties tot eenzelfde emotionele categorie behoren (dat wil zeggen dat er eenzelfde basisemotie aan ten grondslag ligt), dan wel opgevat dienen te worden als twee van elkaar te onderscheiden emoties. Zij vonden dat de woorden jaloezie en afgunst wel degelijk verwijzen naar twee afzonderlijke emoties. Zo verwijst 'jaloezie' naar gevoelens van verraden te zijn, wantrouwen, afwijzing, dreiging en eenzaamheid. 'Afgunst', daarentegen verwijst naar gevoelens van schaamte, mislukking, ontevredenheid met de eigen persoon en het verlangen te hebben wat de ander heeft. Haslam en Bornstein wijzen er echter op dat beide emoties vaak tegelijkertijd optreden en dat de termen vaak door elkaar heen gebruikt worden, waarbij 'jaloezie' in toenemende mate gebruikt wordt in situaties die eigenlijk tot het domein van de afgunst behoren. In het Nederlands kunnen we deze betekenisuitbreiding van het woord jaloezie eveneens terugvinden in een zin als: 'Hij is jaloers op de dure auto van de buurman'.

Parrott en Smith
Parrott en Smith (1993) © geven als verklaring voor het toenemende gebruik van de term 'jaloezie' het gegeven dat 'afgunst' een veel negatievere klank heeft dan 'jaloezie'. De verwarring tussen beide termen wordt in hun ogen overigens ook veroorzaakt door het veelvuldig gelijktijdig optreden van beide emoties. Ook deze onderzoekers wijzen erop dat afgunst in de regel betrekking heeft op de gevoelens die men ervaart als een ander persoon heeft wat men zelf niet heeft, en dat jaloezie optreedt bij een (mogelijk) verlies van een relatie. Ook zij stellen dat afgunst een zaak is tussen twee personen, terwijl jaloezie zich afspeelt tussen drie personen.

J. Verhulst © CONCLUSIE :

• Er bestaat een kwalitatief onderscheid tussen jaloezie en afgunst, opgevat als emoties
• De emotie jaloezie is heviger van aard dan afgunst.
• Afgunst ontstaat op basis van sociale vergelijking tussen twee personen.
• Jaloezie is een zaak tussen drie personen.
• Jaloezie heeft te maken met gevoelens van wantrouwen, angst, onzekerheid, afwijzing en eenzaamheid.
• Afgunst heeft te maken met gevoelens van verlangen, minderwaardigheid, mislukking, schaamte en ontevredenheid met de eigen persoon.
• Afgunst treedt op door sociale vergelijking met een vergelijkbare persoon.